Nodira Karimova

@nodira_meros

Har safar kod yozganingizda IX asrda yashagan bir olimning ismini tilga olasiz! 💻 Dasturchilar uchun "algoritm" tanish so'z. Saralash algoritmi, qidiruv algoritmi, hatto Instagram lentasida qaysi postlar chiqishini belgilaydigan algoritm. Lekin bu so'zning ildizi qariyb 1200 yil avval yashagan Muhammad al-Xorazmiy nomiga borib taqalishini bilarmidingiz? IX asrda al-Xorazmiy Bag'dodda ilm bilan shug'ullangan. U matematika, astronomiya va geografiyani o'rgangan. Asarlaridan birida hind raqamlari yordamida hisoblashni tushuntirgan. O'sha paytlarda Yevropada rim raqamlari keng ishlatilgan. Tasavvur qiling, 1987 sonini MCMLXXXVII deb yozasiz. Endi shu raqamlar bilan murakkab hisob-kitob qilish kerak! Ancha noqulay, to'g'rimi? Al-Xorazmiy tushuntirgan o'nlik sanoq tizimida esa raqamning qiymati uning qayerda turganiga bog'liq. Nol ham bu tizimda o'z o'rniga ega. Hikoyaning qiziq joyi asar lotin tiliga tarjima qilingandan keyin boshlanadi. XII asrda al-Xorazmiyning hind raqamlari haqidagi asari lotin tilida tarqaladi. Uning ismi lotincha matnlarda "Algoritmi" shaklida yoziladi. Keyinchalik shu nomdan "algorismus" atamasi kelib chiqadi. Avvaliga bu so'z hind-arab raqamlari bilan hisoblash usulini bildirgan. Vaqt o'tib esa ma'nosi kengaygan. Endi u biror natijaga erishish uchun bajariladigan aniq qadamlar ketma-ketligini anglatadi. Oddiy misol. Toshkentdagi do'konda 150 000 so'mlik mahsulotga 20 foiz chegirma berildi. Yangi narxni topish uchun 3 qadam kifoya: avval 150 000 ni 20 ga ko'paytirasiz, natijani 100 ga bo'lasiz, keyin chiqqan 30 000 so'mni dastlabki narxdan ayirasiz. Javob 120 000 so'm. Mana sizga sodda algoritm! Kompyuter dasturlaridagi algoritmlar ham shu tamoyil asosida ishlaydi, faqat ular ancha murakkab masalalarni yechadi. Eng qizig'i, al-Xorazmiy yashagan davrda na kompyuter, na dasturlash tillari bo'lgan. Ammo uning ismidan kelib chiqqan atama hozir Python, JavaScript va sun'iy intellekt haqida gap ketganda ham ishlatiladi. Bag'dodda ilm bilan shug'ullangan bir olimning ismi asrlar o'tib butun dunyo ishlatadigan atamaga aylangan.

08.11.2026

Uzbekhub'da davom eting

Suhbatlar, guruhlar, stories va reels - hammasi bitta joyda.

Ro'yxatdan o'tish

App Store Google Play